Manoeuvre van Valsalva: wanneer toepassen en wat zijn de effecten op het oor
Heb je ooit last gehad van oorsuizingen, piepende geluiden of jeuk in je oren bij een verandering in hoogte, zoals in de bergen of in het vliegtuig? Of heb je tijdens het duiken plots gehoorverlies, oorsuizingen of duizeligheid ervaren?
Deze symptomen treden op wanneer de druk in het middenoor niet in balans is met de buitenlucht, wat een verstopt gevoel in het oor veroorzaakt. Geen paniek: er bestaan verschillende eenvoudige technieken om dit ongemak te verlichten zonder dat je meteen een arts hoeft te raadplegen.
Een van de bekendste methoden is de Valsalva-manoeuvre. Daarnaast kun je ook de Frenzel- of Toynbee-techniek proberen om de druk in je oren te herstellen en zo het gevoel van druk of volheid te verminderen.
Wat is de Valsalva-manoeuvre?
De Valsalva-manoeuvre, genoemd naar de Italiaanse arts Antonio Maria Valsalva, is een eenvoudige maar doeltreffende ademhalingstechniek. Ze bestaat erin om krachtig uit te ademen terwijl je mond en neus gesloten houdt.
Deze techniek, die al sinds de 11e eeuw wordt toegepast, helpt de interne druk in het lichaam te beïnvloeden, met name in de borstkas en het middenoor. Ze heeft verschillende fysiologische effecten:
- Vermindering van de veneuze terugvoer naar het hart: door druk op de aders uit te oefenen stroomt er tijdelijk minder bloed terug naar het hart.
- Toename van de bloeddruk: het hart gaat krachtiger pompen om de bloeddruk op peil te houden.
- Verandering van de hartslag: afhankelijk van het individu kan de hartslag stijgen of dalen.
Naarmate ze correct wordt toegepast, kan de manoeuvre ook medische toepassingen hebben, bijvoorbeeld bij hik of hartritmestoornissen. Ze wordt bovendien gebruikt in de luchtvaart en in sporten zoals krachttraining.
Wat zijn de effecten van de manoeuvre op het oor?
Tijdens het vliegen kan de drukverandering in het vliegtuig leiden tot een onaangenaam gevoel, oorsuizingen of pijn. Deze drukverschillen kunnen het gehoorsysteem verstoren en een gevoel van volheid veroorzaken.
Tijdens het duiken of bij de landing in een vliegtuig helpt de Valsalva-manoeuvre om de buis van Eustachius te openen – de kleine kanalen die het middenoor met de neus- en keelholte verbinden. Daardoor kan lucht in het middenoor stromen, wat de druk aan beide kanten van het trommelvlies herstelt.
Deze methode vermindert de spanning op het trommelvlies, helpt om het gehoor te herstellen en voorkomt barotrauma (oorbeschadiging door drukverschil).
Hoe voer je de manoeuvre van Valsalva correct uit?
Hoewel de techniek eenvoudig lijkt, moet ze voorzichtig en gecontroleerd worden uitgevoerd:
- Haal diep adem – vul je longen met lucht, alsof je je voorbereidt om onder te duiken.
- Sluit je luchtwegen af – houd je mond dicht en knijp je neus zachtjes dicht.
- Blaas voorzichtig uit – probeer zachtjes lucht uit te ademen, alsof je een kaars uitblaast, maar zonder te forceren.
- Laat de druk los – na enkele seconden adem je normaal verder. Je zou een lichte “plop” kunnen horen: dat betekent dat je buis van Eustachius open is gegaan.
Herhaal indien nodig, maar forceer nooit. Als je pijn voelt, stop onmiddellijk en raadpleeg een arts.
Wat zijn de risico’s van de Valsalva-manoeuvre?
Bij verkeerd of overmatig gebruik kan deze techniek gezondheidsproblemen veroorzaken:
- Gehoorschade: overdruk kan het trommelvlies of het binnenoor beschadigen.
- Ademhalingsproblemen: herhaald gebruik kan leiden tot kortademigheid of verminderde longcapaciteit.
- Hartproblemen: de bloeddruk en hartslag kunnen sterk schommelen, wat gevaarlijk kan zijn bij hartpatiënten.
- Spier- en nekkwalen: spanning in de nek of borst kan optreden.
- Andere complicaties: hoofdpijn, duizeligheid of wazig zicht kunnen zich voordoen.
Wanneer wordt de manoeuvre afgeraden?
De Valsalva-manoeuvre is doorgaans veilig, maar niet geschikt voor iedereen:
- Bij luchtweginfecties (zoals verkoudheid of sinusitis): de manoeuvre kan de infectie naar het middenoor verspreiden en een middenoorontsteking veroorzaken.
- Bij kinderen: zij beheersen de techniek vaak niet goed en lopen meer risico op oorletsel.
- Bij bepaalde aandoeningen: zoals glaucoom, hoge bloeddruk, hartproblemen, stollingsstoornissen of tijdens de zwangerschap – altijd eerst een arts raadplegen.
Gebruik de manoeuvre enkel indien nodig en met mate.
Alternatieven voor de Valsalva-manoeuvre
Wie had gedacht dat je je tong kon gebruiken om de druk in je oren te regelen? De Frenzel-manoeuvre, ook wel Marcante-Odaglia-techniek genoemd, bewijst dat het kan. Deze methode wordt vooral door duikers gebruikt en vereist minder druk vanuit de longen.
Hoe voer je de manoeuvre van Frenzel uit?
Zo doe je het:
- Sluit de onderste luchtwegen af door een slikbeweging te maken zonder echt te slikken – de tong beweegt naar achteren.
- Sluit de bovenste luchtwegen door de neus dicht te houden.
- Druk de tong tegen het gehemelte om de lucht in de mondholte te comprimeren.
Deze techniek is wat technischer dan de Valsalva, maar kan efficiënter zijn bij gevoelige oren.
De Toynbee-manoeuvre
Een andere eenvoudige methode om druk in de oren te verlichten is de Toynbee-manoeuvre. Hierbij slik je (met gesloten mond) terwijl je je neus dichthoudt. Deze beweging creëert een onderdruk in de keel, waardoor de buis van Eustachius opent en de druk in het oor zich kan herstellen.
